Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Việt Nam là quốc gia sản xuất vonfram lớn thứ hai thế giới trong năm 2024, chiếm khoảng 4,1% sản lượng toàn cầu. Trong khi đó, Trung Quốc vẫn chi phối tuyệt đối thị trường. Reuters dẫn số liệu USGS cho thấy nước này chiếm hơn 80% sản lượng vonfram toàn cầu. Việt Nam hiện có trữ lượng vonfram ước tính 170.000 tấn, trong đó Thái Nguyên được cho là chiếm khoảng 90%.
Vonfram là kim loại có độ cứng cao và nhiệt độ nóng chảy cao nhất trong số các kim loại. Vật liệu này được sử dụng trong sản xuất thép hợp kim đặc biệt, dụng cụ cắt gọt, công nghiệp hàng không vũ trụ, quốc phòng, khai thác dầu khí, năng lượng tái tạo và các ngành công nghệ cao như bán dẫn, điện tử.
Với vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, vonfram được xem là nguyên liệu chiến lược. Những gián đoạn trong nguồn cung có thể tạo sức ép lên giá và thúc đẩy các quốc gia, doanh nghiệp tìm kiếm nguồn cung thay thế.
Trung Quốc hiện giữ vị thế chi phối trong hoạt động khai thác và chế biến vonfram toàn cầu. Từ tháng 2/2025, nước này áp dụng cơ chế cấp phép xuất khẩu đối với một số mặt hàng liên quan đến vonfram. Theo các thông tin được công bố, xuất khẩu vonfram của Trung Quốc đã giảm gần 40% so với cùng kỳ sau khi các biện pháp kiểm soát được triển khai, trong khi nhu cầu từ quốc phòng, hàng không vũ trụ, năng lượng và sản xuất công nghiệp vẫn ở mức cao.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam có cơ hội mở rộng vai trò của một nhà cung cấp ngoài Trung Quốc. Tại Thái Nguyên, Masan High-Tech Materials (MSR) vận hành mỏ vonfram Núi Pháo, một trong những mỏ vonfram lớn nhất thế giới bên ngoài Trung Quốc. Sản lượng từ mỏ được ước tính tương đương khoảng 33% nguồn cung vonfram toàn cầu nếu không tính Trung Quốc.
Trong quý III/2026, doanh thu MSR đạt 14.557 tỷ đồng, gấp hơn 7 lần cùng kỳ. Lợi nhuận đạt 2.148 tỷ đồng, tăng 29% so với quý trước. Đáng chú ý, dù giá APT bình quân quý III giảm khoảng 4% so với quý II, MSR vẫn tiếp tục gia tăng lợi nhuận nhờ sản lượng bán hàng cao hơn và hoạt động chế biến được đẩy mạnh.
Theo ông Michael Hung Nguyen, Tổng Giám đốc Masan High-Tech Materials, sản lượng của doanh nghiệp hiện ở mức khoảng 6.000 tấn. MSR hướng tới nâng sản lượng lên 8.000 tấn vào năm 2027, tăng khoảng 33%, trước khi tiến tới mục tiêu 10.000 tấn mỗi năm.
Ông Michael cho biết nhu cầu thị trường vẫn mạnh, trong khi đơn hàng năm 2027 gần lấp đầy công suất sản xuất dự kiến. Doanh nghiệp cũng tự tin về triển vọng năm tới ngay cả trong kịch bản giá amoni paratungstat (APT), một sản phẩm trung gian quan trọng trong chuỗi chế biến vonfram, giảm đáng kể. Theo lãnh đạo MSR, việc gia tăng sản lượng tiêu thụ và kiểm soát chi phí nguyên liệu thông qua các đối tác chiến lược có thể hỗ trợ tăng trưởng doanh thu khi giá bán kém thuận lợi.
Để đạt mục tiêu 8.000–10.000 tấn mỗi năm, MSR không thể chỉ dựa vào nguồn nguyên liệu từ mỏ Núi Pháo. Doanh nghiệp đang hướng tới bổ sung nguyên liệu từ bên ngoài và tái chế vonfram, qua đó mở rộng quy mô chế biến. Chiến lược dài hạn là trở thành nhà sản xuất sản phẩm vonfram chế biến lớn nhất bên ngoài Trung Quốc, dựa trên năng lực chế biến, mạng lưới thu mua và khách hàng quốc tế.
Ở góc độ chính sách, ngày 8/10, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ đăng dự thảo quyết định về danh mục khoáng sản được phép xuất khẩu do Bộ Công Thương trình Thủ tướng Chính phủ. Theo dự thảo, vonfram chỉ được xuất khẩu sau khi qua hóa luyện, tinh sạch và chuyển hóa thành amoni paratungstat (APT) hoặc oxit vonfram. Đề xuất này hướng tới thúc đẩy chế biến sâu, hạn chế xuất khẩu khoáng sản chưa qua chế biến ở mức cần thiết và gia tăng giá trị giữ lại trong nước. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào năng lực chế biến, công nghệ, vốn đầu tư và nhu cầu thị trường đối với từng dòng sản phẩm.
Trong bối cảnh vonfram ngày càng được coi là vật liệu chiến lược toàn cầu, việc Việt Nam sở hữu trữ lượng lớn thứ hai thế giới không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng vật liệu quan trọng.
