Ngày 13/7 vừa qua, Vu Đông Lai, người sáng lập chuỗi siêu thị Pang Dong Lai, xuất hiện trong một hội nghị chuyên đề kinh tế cấp cao, nơi các nhà kinh tế và doanh nhân hàng đầu Trung Quốc bàn về triển vọng nền kinh tế. Ở tuổi 60, ông đại diện cho ngành bán lẻ và tiêu dùng phát biểu, ngồi cùng bàn với chủ tịch Sinopec, lãnh đạo hãng máy chủ Sugon và chủ tịch Tập đoàn Công nghiệp nặng Sơn Đông.
Vu Đông Lai
Điều bất thường chính là công ty của ông đến giờ vẫn chưa mở nổi một cửa hàng nào ra ngoài tỉnh Hà Nam (Trung Quốc). Nó chỉ có 13 điểm bán, ở hai thành phố hạng ba là Hứa Xương và Tân Hương. Và nó nổi tiếng toàn cầu vì một chính sách nhân sự mà phần lớn giới chủ coi là điên rồ.
"Không vui thì đừng đến chỗ làm"
Cuối tháng 3/2024, tại Tuần lễ Siêu thị Trung Quốc, Vu Đông Lai tuyên bố nhân viên được quyền xin thêm 10 ngày nghỉ theo ý mình. "Tôi muốn mọi nhân viên đều có tự do. Ai cũng có lúc không vui, nếu không vui thì đừng đến chỗ làm", ông nói với South China Morning Post, và nhấn mạnh cấp quản lý không có quyền từ chối loại nghỉ phép này. Theo tường thuật, ông còn nói thẳng rằng từ chối đơn xin nghỉ là hành vi vi phạm.
Mười ngày đó không phải toàn bộ phúc lợi, mà là phần cộng thêm. Nhân viên Pang Dong Lai làm 7 tiếng mỗi ngày, nghỉ cuối tuần, có 5 ngày nghỉ Tết Nguyên đán và 40 ngày phép năm. Theo số liệu công ty công bố, chuỗi này có khoảng 8.300 lao động với mức lương trung bình 9.000 nhân dân tệ một tháng.
Bối cảnh làm chính sách này trở nên chói mắt: khoảng 40% người lao động Trung Quốc có nguy cơ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần, trong đó nhóm 18 đến 25 tuổi có mức lo âu và trầm cảm cao nhất, theo báo cáo của Trường Kinh doanh Cheung Kong. Bản thân Vu Đông Lai từng công khai gọi văn hóa ép nhân viên làm thêm giờ là vô đạo đức, cho rằng đó là hành vi chiếm đoạt cơ hội trưởng thành của người khác.
Phần mà các bài viral bỏ qua: Con số
Đây là chỗ câu chuyện chuyển từ chuyện cổ tích công sở sang bài toán kinh doanh.
Pang Dong Lai đạt doanh thu 23,53 tỷ nhân dân tệ trong năm 2025, tăng 38,7% so với mức 17 tỷ của năm 2024, theo China Daily. Siêu thị vẫn là mảng lõi với 12,64 tỷ, trong khi trang sức đóng góp 2,45 tỷ và trà 1,06 tỷ. Tính ra mỗi cửa hàng tạo khoảng 1,3 tỷ nhân dân tệ doanh thu một năm, tương đương 179 triệu USD.
Pangdonglai đã chứng minh rằng hình thức bán lẻ truyền thống vẫn còn sức sống ở Trung Quốc, với việc khách hàng xếp hàng hàng giờ bên ngoài các cửa hàng của họ trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.
Để thấy độ chênh, hãy đặt cạnh đối thủ. Vĩnh Huy, chuỗi đại siêu thị lớn thứ hai Trung Quốc, báo doanh thu 67,6 tỷ nhân dân tệ nhưng lỗ ròng 1,47 tỷ trong cùng kỳ. Năm 2024, lợi nhuận bình quân một cửa hàng Pang Dong Lai vào khoảng 61 triệu nhân dân tệ, so với Aldi Trung Quốc khoảng 36 triệu, theo phân tích của Daxue Consulting. Hãng tin kinh tế Tài Tân từng dẫn số liệu cho thấy mỗi cửa hàng của chuỗi này tạo doanh thu cao hơn cửa hàng Walmart tại Trung Quốc và gấp bốn lần các đối thủ nội địa như Vĩnh Huy hay Wumart.
Nền tài chính cũng khác thường: công ty nắm 4,1 tỷ nhân dân tệ tiền mặt, không vay nợ. Biên lợi nhuận gộp đạt khoảng 30%, và việc không thu phí kệ từ nhà cung cấp tạo ra một lợi thế mà các chuỗi niêm yết rất khó sao chép.
Nguồn ảnh: VCG
Nói cách khác, "nghỉ phép vì không vui" không phải chi phí phúc lợi mà một công ty èo uột cố gồng gánh để làm truyền thông. Nó là thứ được chi trả bởi một cỗ máy có biên lợi nhuận cao bất thường.
Chia tiền theo cách không giống aiTháng 3 năm nay, câu chuyện đi xa hơn nữa. Ngày 8/3, Vu Đông Lai công bố kế hoạch phân phối khối tài sản 4 tỷ nhân dân tệ, khoảng 550 triệu USD, cho nhân viên và ban quản lý theo tỷ lệ xấp xỉ 50-50. Nhóm quản lý gồm 718 người, tính cả giám đốc cửa hàng và trưởng bộ phận, nhận tổng cộng 1,514 tỷ; riêng 12 giám đốc cửa hàng chia nhau 240 triệu, bình quân khoảng 20 triệu mỗi người. Bản thân ông chỉ chiếm khoảng 5%, tức 200 triệu nhân dân tệ, và khẳng định mô hình phân phối này đã được duy trì suốt hơn hai thập kỷ.
Con số đó không phải phát sinh đột ngột. Từ năm 2000, Vu Đông Lai đã chia cổ phần công ty cho nhân viên và chỉ giữ lại 10% cho mình. Trường kinh doanh IMD, khi đưa Pang Dong Lai vào case study, mô tả mô hình này là phân phối tới 95% lợi nhuận cho nhân viên và ban quản lý, qua đó biến lòng trung thành của người lao động thành niềm tin tuyệt đối của khách hàng.
Nguồn ảnh: VCG
Hiệu ứng lan ra ngoài phạm vi một công ty. Sau ba năm lỗ liên tiếp, Vĩnh Huy đã mời Vu Đông Lai về cải tổ toàn bộ vận hành từ tháng 5/2024. Những cửa hàng Vĩnh Huy được cải tạo theo mô hình này ghi nhận doanh số tăng gấp 10 lần, với 100 điểm bán được chuyển đổi tính đến giữa năm 2025. Tháng 9/2024, Miniso chi 6,3 tỷ nhân dân tệ mua 29,4% cổ phần Vĩnh Huy và trở thành cổ đông lớn nhất. Ngay cả thành phố cũng hưởng lợi: dịp Quốc khánh 2025, doanh thu du lịch của Hứa Xương vọt lên 5,28 tỷ nhân dân tệ, phần lớn nhờ sức hút của chuỗi siêu thị này, theo số liệu của Sở Văn hóa và Du lịch Hà Nam.
Vì sao gần như không ai copy nổi
Đây là phần mà những bài đăng "sếp quốc dân" trên mạng xã hội luôn cắt bỏ.
Pang Dong Lai giữ được biên lợi nhuận và văn hóa đó vì nó chủ động từ chối tăng trưởng. Theo phân tích của IMD, để bảo vệ văn hóa nội bộ và tránh nhân viên kiệt sức, người sáng lập đã cố tình hạn chế mở rộng, bắt buộc đóng cửa hàng định kỳ hàng tuần và thậm chí đóng hẳn những điểm bán đang có lãi. Được hỏi về tương lai, ông từng nói mục tiêu là xây một doanh nghiệp giống như một ngôi trường, quy mô sẽ không phát triển lớn ra bên ngoài, và có lẽ phải năm năm nữa mới mở thêm ba bốn cửa hàng.
Với một chuỗi niêm yết chịu áp lực tăng trưởng quý, chiến lược đó gần như bất khả thi.
Rủi ro thứ hai là con người. Ngày 11/2/2026, Vu Đông Lai thông báo sẽ chính thức nghỉ hưu sau Tết Nguyên đán và chuyển sang vai trò cố vấn, giao việc điều hành cho một ủy ban quyết sách. Đây không phải lần đầu ông tuyên bố rút lui: từ tháng 6/2023 ông đã buông khoảng 80% hoạt động kinh doanh, và năm 2024 ông tiết lộ mình đã phẫu thuật ung thư dạ dày. IMD gọi thời điểm đầu 2026 là ngã ba đường của công ty, khi quyền lực chuyển sang một ủy ban quản lý tám người.
Nguồn ảnh: VCG
Và ánh hào quang cũng đi kèm soi xét. Ngay sau công bố chia tài sản, một cửa hàng của chuỗi bị điều tra vì trứng bán ra vượt ngưỡng phẩm màu nhân tạo, đúng dịp Ngày Quyền lợi người tiêu dùng 15/3, kéo theo tranh cãi dữ dội trên mạng. Kế hoạch khai trương cửa hàng ở ga Đông Trịnh Châu cũng bị lùi lịch.
Sai lầm dễ mắc nhất khi đọc câu chuyện này là copy phần dễ nhất, đặt tên cho vài ngày nghỉ là "phép sức khỏe tinh thần", đăng lên fanpage tuyển dụng, rồi coi như xong phần văn hóa doanh nghiệp.
Thứ tự nhân quả ở Pang Dong Lai đi ngược lại. Phúc lợi không phải cú hích tạo ra hiệu quả, nó là kết quả được phép tồn tại của một cấu trúc kinh doanh biên cao, không nợ, tự giới hạn quy mô và chia phần lớn lợi nhuận cho người trực tiếp phục vụ khách. Khi biên lợi nhuận mỏng và tăng trưởng bị ép theo quý, tăng ca sẽ luôn là lựa chọn mặc định, dù công ty có in bao nhiêu poster về work life balance.
Tang Dajie, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Trung Quốc, nhận định Pang Dong Lai đại diện cho một mô hình quản trị doanh nghiệp tư nhân sáng tạo, dù bị giới hạn bởi phạm vi địa lý, và điểm khác biệt của nó là quản lý theo hướng nhân văn, linh hoạt thay vì đặt thương hiệu, lợi nhuận và logistics lên trước.
Chính Vu Đông Lai đã tóm tắt triết lý đó trong một câu: công ty không muốn trở nên to lớn, mà muốn nhân viên có cuộc sống khỏe mạnh và thư thái, để công ty cũng vậy. Trong một thị trường bán lẻ mà đối thủ đang đóng cửa hàng loạt, câu nói nghe có vẻ ngây thơ ấy lại đang là thứ duy nhất còn tăng trưởng 38,7%.
