Trong xuất bản, sách từ lâu là phương thức phổ biến để hệ thống hóa và truyền tải tri thức. Tuy nhiên, khi cách tiếp cận thông tin ngày càng đa dạng, câu chuyện không chỉ nằm ở việc xuất bản nội dung gì mà còn ở cách tổ chức, trình bày và kết nối thông tin để người đọc hiểu một vấn đề.
Sự dịch chuyển này được thể hiện qua việc RIO Book, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực xuất bản và phát hành sách suốt 10 năm, chuyển đổi thành RIO Book Lab. Theo thông tin được công bố, đơn vị mở rộng hoạt động sang nghiên cứu và thử nghiệm các cách tổ chức nội dung, thay vì chỉ tập trung vào những hình thức xuất bản có sẵn.
Định dạng xuất bản mới kết hợp tư liệu, dữ liệu và hình ảnh để tiếp cận các vấn đề trong đời sống đương đại. Nguồn ảnh: RIO Book Lab.
Một trong những thử nghiệm đầu tiên là .documoment, định dạng kết hợp tư liệu, dữ liệu, hình ảnh và các góc nhìn xoay quanh một chủ đề cụ thể. Tên gọi được ghép từ hai từ tiếng Anh “document” (tài liệu) và “moment” (khoảnh khắc), thể hiện cách ghi lại một lát cắt của đời sống thông qua tập hợp các tài liệu có liên hệ với nhau.
Theo Tùng.0, Giám đốc sáng tạo tại RIO Book Lab, ý tưởng phát triển định dạng này xuất phát từ câu hỏi về khả năng đáp ứng của các cấu trúc xuất bản quen thuộc trước những thay đổi trong cách con người tiếp nhận thông tin.
Khác với một cuốn sách thường được tổ chức theo chương mục và mạch nội dung xuyên suốt, .documoment tập hợp nhiều lớp thông tin quanh một chủ đề.
Cách làm này tạo thêm một lựa chọn trong tổ chức nội dung, nhưng không đồng nghĩa với việc các định dạng truyền thống đã mất đi vai trò. Mỗi hình thức vẫn có ưu điểm và giới hạn riêng, tùy thuộc vào mục đích truyền tải và nhu cầu của người đọc.
Ấn phẩm đầu tiên mang tên 0.documoment gồm 5 tài liệu, mỗi tài liệu được thiết kế với thời lượng đọc khoảng 30 phút. Nguồn ảnh: RIO Book Lab.
Theo nhóm thực hiện, các tài liệu không nhằm đưa ra kết luận cuối cùng mà tập hợp tư liệu và góc nhìn để người đọc tự đối chiếu, đánh giá. Hiệu quả của cách tiếp cận này phụ thuộc vào chất lượng nguồn thông tin, quá trình biên tập và khả năng giúp độc giả tiếp cận vấn đề một cách rõ ràng.
Việc thử nghiệm các định dạng mới cho thấy hoạt động xuất bản có thể mở rộng cách tổ chức nội dung, thay vì chỉ giới hạn trong sách in hoặc chuyển sang nền tảng số.
Tuy nhiên, định dạng mới có tạo được chỗ đứng hay không còn phụ thuộc vào nhu cầu thực tế của độc giả, chất lượng nội dung và khả năng duy trì mô hình trong dài hạn.
