Từ nền tảng phát triển khu công nghiệp, ông Đặng Thành Tâm, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc (KBC) cho biết doanh nghiệp đang tìm kiếm những dư địa mới với đề xuất thành phố AI, dự định đào tạo robot và đầu tư dự án tỷ USD.
Trong cuộc trao đổi với chúng tôi, câu chuyện về những hướng đi ấy nhiều lần trở về với yêu cầu tự đổi mới, bắt đầu từ người đứng đầu. Ông chia sẻ rằng hiện vẫn tham gia ít nhất ba, bốn chương trình học mỗi năm, từ Harvard đến Stanford, bởi với ông, muốn đưa doanh nghiệp bước vào chặng đường mới, bản thân phải tiếp tục học để hiểu và theo kịp những thay đổi.
Ngoài 60 tuổi, ông vẫn tham gia các chương trình học mỗi năm. Điều gì thôi thúc ông tiếp tục học khi đã có nhiều năm điều hành doanh nghiệp?
Tôi nghĩ phải bắt đầu từ chính mình. Doanh nghiệp phát triển, công nghệ thay đổi thì người đứng đầu cũng phải cập nhật. Tôi nói thật, tiếp cận công nghệ mới đối với chúng tôi có nhiều khó khăn. Bản thân tôi cũng vậy, càng lớn tuổi thì tiếp cận càng chậm hơn các bạn trẻ.
Mỗi năm, tôi tham gia ít nhất ba, bốn chương trình, từ Harvard, Stanford đến những chương trình khác. Lúc đầu học khó lắm, nhưng rồi tôi thấy rằng nếu không học thì không biết, mà không biết thì không làm việc được.
Khi đã nghỉ, không còn tham gia vào các quyết định của công ty, mình có thể cho phép mình nghỉ ngơi. Nhưng còn tham gia quyết định công việc thì còn phải học.
Từ trải nghiệm của mình, ông thấy yêu cầu tự đổi mới đang đặt ra như thế nào với thế hệ doanh nhân đã gây dựng doanh nghiệp qua nhiều năm?
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đi lên từ mô hình gia đình. Có doanh nghiệp đã chuyển sang thế hệ thứ hai, thứ ba, nhưng cũng có nhiều nơi thế hệ sáng lập vẫn đang điều hành. Quy mô doanh nghiệp lớn lên rất nhiều, trong khi những người lãnh đạo như chúng tôi cũng lớn tuổi hơn.
Vì thế, ngoài tìm kiếm lực lượng kế thừa và đưa nhân sự đi đào tạo, bản thân người lãnh đạo cũng phải học. Không thể chỉ yêu cầu đội ngũ thay đổi mà mình không cập nhật.
Việc kế thừa cũng phải dựa trên năng lực. Doanh nghiệp của chúng tôi là doanh nghiệp đại chúng, có quy chế, điều lệ và tiêu chuẩn đối với các vị trí lãnh đạo. Cơ hội chỉ mở ra cho những người đáp ứng được yêu cầu công việc.
Trong quá trình phát triển, không phải tất cả doanh nghiệp đều có thể vươn lên. Nếu không tự cập nhật, không tái cấu trúc, không học tập thì có thể không theo kịp, thậm chí bị đào thải. Càng phát triển nhanh, cạnh tranh càng khốc liệt.
Với AI, lĩnh vực ông đang dành nhiều sự quan tâm, doanh nghiệp cần học cách tiếp cận như thế nào để công nghệ thực sự mang lại hiệu quả?
AI ngày càng quan trọng và có thể tham gia vào rất nhiều hoạt động của doanh nghiệp. Ngay cả một ngành quen thuộc như dệt may cũng đang thay đổi. Thiết kế thế nào, cắt ra sao để tiết kiệm vải, những việc ấy đều có thể ứng dụng công nghệ. Nhưng tiếp cận và sử dụng hiệu quả không phải chuyện đơn giản, ai cũng cần học.
Tôi nghĩ điều quan trọng là người sử dụng phải biết đưa tư duy của mình vào. AI giúp chúng ta làm nhanh hơn, nhưng mình vẫn phải hiểu công việc, hiểu kết quả và biết mình mong muốn điều gì.
Công nghệ phát triển có thể giúp việc học thuận tiện hơn trước, nhưng muốn học nhanh, làm tốt thì phải biết cách tiếp cận, biết đặt vấn đề. Đưa một đề bài không rõ ràng thì kết quả nhận được cũng khó đáp ứng yêu cầu.
Việc tìm hiểu công nghệ mới đã tác động thế nào đến những định hướng đầu tư mà ông đang theo đuổi?
Trong quá trình phát triển hệ sinh thái công nghệ cao, chúng tôi nhận được đề xuất nghiên cứu trung tâm dữ liệu. Khi tìm hiểu sâu hơn, tôi thấy trung tâm dữ liệu phục vụ AI có những yêu cầu rất khác về công nghệ, thiết bị, điện năng và nguồn lực đầu tư.
Nếu mình không tiếp cận, không tìm hiểu thì làm sao nắm được những thay đổi ấy để tham gia quyết định?
Tôi hình dung hạ tầng dữ liệu phục vụ AI là trái tim của quá trình phát triển tiếp theo. Vì vậy, chúng tôi tìm kiếm đối tác để cùng nghiên cứu. Từ đó, chúng tôi đề xuất mô hình thànhphố AI (AI City). Điều tôi mong muốn là hình thành một khu vực mà người trẻ, người làm công nghệ có thể đến làm việc, sinh sống và tiếp cận những ứng dụng mới.
Ở đó có thể đề xuất thử nghiệm robot, xe tự lái và những giải pháp công nghệ khác trong phạm vi phù hợp. Muốn ứng dụng rộng thì cần có nơi thử nghiệm trước. Qua thực tế mới biết mô hình vận hành thế nào, có phù hợp hay không và khả năng mở rộng đến đâu.
Đề xuất này đang được chuẩn bị đến đâu và đâu là những điều kiện ông đặc biệt quan tâm?
Ban đầu, chúng tôi nghiên cứu đề án tại Hưng Yên, nhưng sau đó có thay đổi về quy hoạch. Hiện chúng tôi đang đề xuất một mô hình tại Hà Nội và đã chuẩn bị hồ sơ tương đối hoàn chỉnh.
Trong quá trình tìm kiếm, chúng tôi có làm việc với đối tác từ Johor, Malaysia. Khi tìm hiểu thực tế, tôi thấy cần đánh giá đối tác bằng năng lực và những gì họ đã làm được.
Vị trí cũng phải tính toán kỹ. Muốn thu hút nhân lực tốt, chuyên gia và đối tác nước ngoài thì phải xem xét giao thông, kết nối sân bay và điều kiện sinh hoạt. Những yếu tố đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hình thành, vận hành một khu công nghệ.
Tuy nhiên, đây vẫn là đề xuất. Việc triển khai phải đi theo các bước cần thiết. Đối tác nước ngoài rất thận trọng, thông qua chủ trương rồi mới thiết kế chi tiết và tiến hành những công việc tiếp theo.
Trong quá trình tiếp cận công nghệ ấy, ông nhìn thấy cơ hội nào cho doanh nghiệp và nhân lực Việt Nam?
Tôi nghĩ phải tạo điều kiện để người làm công nghệ tham gia nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển sản phẩm. Con người dù có năng lực vẫn cần giáo dục và môi trường để phát huy.
Chẳng hạn, tôi đang có dự định xin phép xây dựng một trung tâm đào tạo robot tại Hưng Yên. Theo tôi, phần mềm và quá trình huấn luyện rất quan trọng.
Một robot phục vụ bàn, hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi hay làm những công việc dịch vụ cần phù hợp với môi trường sử dụng. Ngôn ngữ, thói quen, cách phục vụ người Việt Nam có những khác biệt. Vì vậy, mình phải có người phát triển phần mềm, điều chỉnh hành vi và huấn luyện cho phù hợp với nhu cầu trong nước.
Không phải cứ mua một robot đã được huấn luyện ở nước ngoài về là có thể đáp ứng ngay mọi công việc tại Việt Nam. Chúng ta cũng phải tham gia vào quá trình đó.
Hiện tôi có tài trợ cho những nhóm doanh nghiệp rất trẻ. Các bạn có khả năng tiếp cận công nghệ mới, còn điều cần thiết là có môi trường để làm việc và phát triển ý tưởng. Tập hợp được những người có năng lực trong một môi trường tốt thì mới có cơ hội tạo ra sản phẩm với giá trị cao hơn.
Ông hình dung việc huấn luyện robot cho những công việc cụ thể sẽ diễn ra như thế nào?
Sau khi cài đặt phần mềm, phải cho robot thực hiện công việc, quan sát kết quả rồi điều chỉnh. Nếu làm chưa được thì phải hướng dẫn, cho thực hiện lại và tiếp tục huấn luyện.
Theo cách tôi hình dung, robot có thể tiếp nhận hướng dẫn bằng lời nói. Mình yêu cầu làm lại một động tác, một công việc, rồi tiếp tục điều chỉnh cho đến khi phù hợp.
Với những công việc như hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi, robot cần được huấn luyện thành thạo trước khi đưa vào phục vụ. Vì thế, phần việc của chúng ta là phát triển phần mềm và tổ chức huấn luyện theo những nhu cầu cụ thể.
Liệu ông có nghĩ đến một ngày robot có thể thay mình đảm nhận một số công việc?
Bản thân tôi đang ghi âm, lưu lại giọng nói và nghĩ tới việc quay video dáng đi của mình. Tôi hình dung những dữ liệu ấy có thể dùng để huấn luyện robot, để sau này, khi mình lớn tuổi, sức khỏe yếu hơn, robot có thể hỗ trợ công việc.
Xa hơn nữa, tôi nghĩ đến việc một robot có hình dáng giống mình, được huấn luyện để đi họp thay mình. Nếu có 10 cuộc họp cùng lúc, có thể cử 10 robot đến 10 nơi, sau khi đã huấn luyện chúng phù hợp với công việc.
Tất nhiên, như tôi cũng nói, những hình dung ấy còn hơi xa vời.
Từ đề xuất thành phố AI đến dự định đào tạo robot, ông đang hướng tới sự thay đổi nào so với nền tảng phát triển khu công nghiệp trước đây?
Quá trình phát triển của chúng tôi gắn với sự phát triển của đất nước. Từ khu công nghiệp Quế Võ tại Bắc Ninh, đến nay đã mở rộng ra hơn 30 khu công nghiệp trên cả nước. Mỗi năm, chúng tôi thu hút khoảng 10 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài và tạo khoảng 75.000 việc làm mới.
Ngay từ đầu, chúng tôi đã định hướng thu hút những ngành công nghệ cao. Cùng với khu công nghiệp, chúng tôi quan tâm đến nhà ở, trường học, cơ sở y tế, đào tạo và không gian xanh. Người lao động cần những điều kiện đó để sinh sống và làm việc.
Công nghiệp vẫn rất quan trọng, đặc biệt với một đất nước đông dân, cần tạo nhiều việc làm như Việt Nam. Nhưng chúng ta phải tiếp tục nâng giá trị gia tăng, tham gia đổi mới sáng tạo và hướng tới những sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam.
Việc phát triển công nghiệp đến một lúc nào đó cũng có giới hạn. Doanh nghiệp phải tìm thêm những dư địa mới, những hoạt động có thể tạo ra giá trị lâu dài. Đó là lý do tôi nói Việt Nam không thể chỉ mãi là một công xưởng sản xuất.
Cụ thể, ông đang nhìn thấy những cơ hội phát triển mới ở những lĩnh vực nào, thưa ông?
Việt Nam có tiềm năng rất lớn về dịch vụ, có nhiều lợi thế về cảnh quan, văn hóa và trải nghiệm. Muốn khai thác tốt thì phải đầu tư cơ sở lưu trú, vui chơi, giải trí và các dịch vụ đi cùng.
Chúng tôi đang xây dựng tổ hợp golf hợp tác với The Trump Organization tại Hưng Yên, quy mô vốn 1,5 tỷ USD. Kỳ vọng của tôi là từ đó có thể thu hút thêm những dự án dọc sông Hồng, cùng phát triển du lịch và tạo việc làm.
Tôi gọi đó là cách “bán văn hóa, bán không khí để lấy ngoại tệ”. Nghĩa là khai thác những giá trị sẵn có để tạo ra hoạt động dịch vụ lâu dài.
Để làm được, dự án cần kết nối với các dịch vụ xung quanh. Du khách đến phải có nơi ở, nơi vui chơi và những trải nghiệm để sử dụng dịch vụ. Muốn đón thêm khách thì cũng phải nâng năng lực phục vụ.
Ngay nhu cầu trong nước cũng rất lớn, từ vui chơi, giải trí đến giáo dục, đào tạo. Những lĩnh vực ấy đều có thể tạo thêm việc làm và đóng góp cho tăng trưởng.
Với các hướng đầu tư này, ông nhìn nhận thế nào về mối liên hệ giữa phát triển bất động sản và hoạt động kinh tế, đời sống tại địa phương?
Theo tôi, cần nhìn vào công năng và hoạt động kinh tế mà công trình tạo ra. Một khách sạn phục vụ khách du lịch, một cơ sở vui chơi, giải trí hay một công trình phục vụ sản xuất đều gắn với quá trình vận hành, cung cấp dịch vụ và tạo việc làm. Khi xem xét chính sách vốn, cần tính đến những đặc điểm ấy.
Với nhà ở xã hội, điều tôi quan tâm là người dân có thể tiếp cận nhà ở với chi phí phù hợp nhưng vẫn có điều kiện sinh hoạt tốt. Chúng tôi đang triển khai tại Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng, Bắc Ninh. Ở dự án tại Hà Nội, từ hành lang đến nhà trẻ, công viên và các tiện ích đều được chú trọng.
Tôi nghĩ doanh nghiệp phải tạo được sự lan tỏa. Mỗi doanh nghiệp đều có giới hạn, nhưng thông qua hợp tác, kết nối và phát triển các hoạt động xung quanh, giá trị tạo ra có thể lớn hơn.
Sau cùng, ông mong muốn những nỗ lực đổi mới ấy sẽ tạo ra giá trị gì cho doanh nghiệp và cộng đồng?
Mỗi doanh nghiệp cũng như một gia đình, ai cũng muốn phát triển nhanh, phát triển mạnh. Nhưng muốn làm được thì phải có những điều kiện nhất định. Tôi cho rằng có hai yếu tố: nội lực của chính mình và môi trường bên ngoài.
Với công nghiệp, đó là sản phẩm, việc làm và điều kiện để người lao động sinh sống. Với công nghệ, đó là môi trường cho nhân lực phát triển và tạo ra những sản phẩm mới. Với dịch vụ, du lịch, đó là khả năng khai thác lợi thế địa phương và tạo sinh kế lâu dài.
Tôi cũng rất coi trọng vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ở TP.HCM có những khu phố mà mỗi căn nhà gắn với một hoạt động sản xuất, kinh doanh. Dù khó khăn, họ vẫn phải tìm cách duy trì vì đó là cuộc sống của cả gia đình.
Đóng góp của họ nằm ở sản phẩm làm ra, ở công việc và thu nhập của những người sống dựa vào cơ sở ấy. Từng đơn vị có thể nhỏ nhưng cùng nhau tạo nên sự ổn định cho nền kinh tế.
Muốn phát triển phải có nền tảng ổn định. Còn muốn đi xa hơn, mỗi doanh nghiệp phải tiếp tục đổi mới, nâng hiệu quả hoạt động và chuẩn bị con người cho chặng đường phía trước.
