**Bài viết gốc thực hiện bởi Vanessa Friedman - cây bút chuyên thực hiện các bài viết chuyên sâu về mối quan hệ giữa trang phục với danh tính, quyền lực của người nổi tiếng cho The Times từ năm 2014 / Ảnh: Victor Llorente cho The New York Times
Mark Zuckerberg muốn đập tan định kiến "ăn mặc xấu" của những siêu tỷ phú công nghệ
Khi tôi gặp Mark Zuckerberg, người hiện bị xem là gương mặt tiêu biểu cho nhóm tỷ phú công nghệ "phản diện", sở hữu các nền tảng có khoảng 46% dân số thế giới đang sử dụng và công ty có giá trị vốn hóa vượt 1.000 tỷ USD, anh đang diện một chiếc quần shorts dệt kim vặn thừng màu xanh da trời, trông giống hệt một chiếc quần phồng (bloomers) thời xưa.
Đó là chuyện của hơn một tháng trước, ngay trước thềm chuỗi ngày phủ sóng thời trang của Meta. Mọi thứ khởi động trong tuần này tại Connect, sự kiện công bố sản phẩm thường niên của hãng, nơi Zuckerberg bước lên sân khấu với chiếc áo phông in dòng chữ "Building is my love language" (Kiến tạo là ngôn ngữ tình yêu của tôi).
Anh hào hứng chia sẻ về tương lai, từ hàng loạt mẫu kính thông minh mới cho đến trợ lý ảo AI mang tên Muse, một nhân vật nhìn như chú thú bông mặc đồ ngủ liền thân (onesie) có thể tùy biến theo ý thích. Sự kiện diễn ra ngay sau khi Vogue World khai màn Tuần lễ Thời trang Milan với Meta là nhà tài trợ kính, và cùng thời điểm tạp chí W tung hẳn một ấn phẩm quảng cáo độc lập để quảng bá cho mẫu kính hợp tác cùng ngôi sao K-pop Lisa.
Trước chuỗi sự kiện dồn dập đó, tôi đã ghé thăm khu biệt phủ ở hồ Tahoe để tìm hiểu xem thời trang đang đóng vai trò gì trong câu chuyện của Zuckerberg, bao gồm cả màn "lột xác" rầm rộ năm 2024, khi anh từ một lập trình viên vô cảm như robot trong chiếc hoodie xám bỗng hóa thành một "ông anh hàng xóm" biết ăn diện sành sỏi. Việc phiên bản mới toanh này của Zuckerberg xuất hiện trùng khớp với chiến dịch đẩy mạnh thiết bị đeo của Meta, cộng với nỗi ám ảnh của Thung lũng Silicon về "gu thẩm mỹ" và tầm ảnh hưởng của nó trong tương lai, có thể chính là lý do khiến anh cuối cùng cũng chịu ngồi xuống giãi bày.
"Tôi muốn chắc chắn rằng chúng tôi thực sự hòa mình vào những gì mọi người quan tâm," Zuckerberg nói với tôi. Hóa ra, anh bắt đầu từ chính bản thân mình, từ sở thích riêng và xem chúng sẽ dẫn dắt tới đâu.
Zuckerberg hiểu rõ những gì mình làm sẽ phản chiếu trực tiếp lên Meta. "Tôi quan tâm đến điều đó," anh nói. "Tôi nghĩ công ty chính là hiện thân cho các giá trị của tôi." Và anh chia sẻ bản thân muốn "chủ động định hình điều đó một cách có chủ đích."
Meta đang phải gồng mình chiến đấu trên nhiều mặt trận cùng lúc. Dù vừa dàn xếp xong một vụ kiện trị giá 17,1 tỷ USD vào tháng 8 (vụ việc từng ví mạng xã hội độc hại không khác gì ngành thuốc lá thế kỷ 21), công ty vẫn đang ngập trong hàng loạt vụ kiện tụng khác. Chưa kể là làn sóng phẫn nộ ngày càng gay gắt nhắm vào thứ mà các nhà phê bình gọi là "kính biến thái" (vì chúng bị lén dùng để quay video và ghi âm trộm), vốn đã bị cấm tiệt tại các tòa án ở Anh và New York, kèm theo những cảnh báo từ các tổ chức như ACLU rằng chúng có thể biến thành công cụ giám sát diện rộng.
Đã vậy, vào ngày 9 tháng 10, bộ phim "The Social Reckoning" sẽ ra rạp, đóng vai trò là phần nối tiếp của "The Social Network", bộ phim từng đóng đinh hình tượng Zuckerberg là một gã mọt sách cay cú phục thù. Phim có sự góp mặt của Jeremy Strong trong vai Zuckerberg phiên bản luống tuổi, để kiểu đầu Caesar như tượng trưng cho tham vọng bành trướng thế giới của mình.
Dù có cố gắng lấn sân sang thời trang, tổng thể mọi chuyện vẫn chưa tạo nên một bức tranh mấy sáng sủa.
Thế nhưng, dù mục đích của Zuckerberg hay các cố vấn là gì, việc anh ngày càng cởi mở về cuộc sống và niềm đam mê mới với váy áo lại vô tình hé lộ nhiều góc khuất trong thế giới nội tâm vốn kín như bưng của anh. Cách anh tiếp cận thời trang cũng y hệt cách anh giải quyết mọi thứ trong đời.
"Cách đây vài năm, anh ấy từng nói thế này," Andrew Bosworth, Giám đốc Công nghệ của Meta kể lại. "Anh ấy bảo: 'Tôi chấp nhận việc không được người ta thích. Tôi chỉ muốn mình được thấu hiểu thôi'."
Chuyện về những chiếc quần shorts của ông chủ Facebook
Khu biệt phủ ở Tahoe là kiểu không gian xanh mát, tiện nghi êm ru từ đầu đến chân mà chỉ có khối tài sản hàng tỷ USD mới mua nổi. Kẹp giữa con đường rợp bóng cây và mặt hồ phẳng lặng là hàng loạt căn nhà gỗ, bao gồm nhà chính và một khu nhà văn phòng nơi Zuckerberg cùng vợ, Priscilla Chan (người điều hành viện nghiên cứu y tế Biohub của gia đình), làm việc và hội họp.
Nội thất ở đây theo phong cách siêu sang của hãng Restoration Hardware, điểm xuyết thêm vài tác phẩm nghệ thuật đậm chất Mỹ như lá cờ cổ hay bức ảnh khổ lớn chụp chim đại bàng. Gần bến tàu riêng là chiếc cầu trượt nước và bạt nhún khổng lồ dập dềnh trên mặt hồ. Vài người giúp việc lặng lẽ đi lại xung quanh.
Zuckerberg, người còn ướt đẫm mồ hôi sau buổi tập thể lực, đang ngồi nghỉ để hạ nhiệt trong chiếc quần shorts dệt kim dáng rũ (của hãng Reuben Oliver), đôi dép lê Adidas quen thuộc, chiếc đồng hồ Barbier-Mueller Mosaïque lộ cơ khí mà anh thích mê vì nhìn rõ từng khớp máy hoạt động, cùng chiếc áo phông trắng dáng rộng từ thương hiệu thời trang bền vững Evan Kinori.
"Chị biết mấy hãng đó không?" anh hỏi. Mỗi khi Zuckerberg nhắc đến một thương hiệu mới khám phá mà anh tâm đắc như Axel Arigato hay FWRD, anh đều phải hỏi lại xem tôi đã nghe tên bao giờ chưa.
Gu ăn mặc (hoặc sự thiếu thốn gu) của Zuckerberg vốn đã tốn không biết bao nhiêu giấy mực, từ kiểu đồ lôi thôi thời mới lập nghiệp ở California cho đến dàn áo phông xám đắt đỏ của Brunello Cucinelli mà anh nâng cấp trong giai đoạn Facebook bùng nổ. Thế nhưng, khoảnh khắc thời trang "thức tỉnh" của anh lại diễn ra trong thời gian cách ly vì dịch Covid ở Hawaii. Anh bắt đầu thử mặc những "chiếc quần shorts vui mắt" mà chẳng ai nhìn thấy được qua màn hình Zoom. Sau đó, bạn bè rủ anh tập MMA, môn võ này đã dẫn dắt anh chuyển hẳn sang kiểu đồ hộp, dáng thụng.
Dân đánh võ thường chuộng đồ oversize, anh bảo đó là một kiểu "flex ngược": "Ai cũng biết mình đang có thể hình cực kỳ săn chắc rồi, nên việc gì phải mặc đồ bó để khoe cơ bắp." Cách nghĩ này cũng chẳng khác mấy hồi anh mặc đồ xộc xệch của một thiếu niên lập trình thiên tài để khẳng định vị thế.
Thế nhưng khi Zuckerberg chính thức công khai diện mạo mới toanh này, ai nấy đều phải ngã ngửa.
"Hôm đó chúng tôi có buổi họp off-site tại trang trại của Mark ở Hawaii," Bosworth kể. "Tôi nhớ lúc vừa bước vào, tôi đã sững sờ: 'Trời đất ơi!'." Sau đó cả nhóm kéo đến. "Tất cả chúng tôi đều ngồi nghe Mark nói," Bosworth nhớ lại, "nhưng ở kênh chat nội bộ riêng thì mọi người nháo nhào: 'Đây là style mới của ổng hả? Tụi mình có nên ý kiến gì không? Hay im lặng? Rốt cuộc nên cảm thấy thế nào đây?'."
Cách nhìn của Bosworth là: đây mới chính là con người thật của Zuckerberg. "Anh ấy biết đằng nào mình cũng sẽ bị săm soi phán xét thôi," anh nói. Vậy thì tội gì mà không thử?
Ở góc nhìn này, Zuckerberg như vừa được cởi trói khỏi chiếc "ngục tù" áo phông xám do chính mình tự tạo ra. Tuy nhiên, một cách nhìn khác khắt khe hơn lại cho rằng màn lột xác thời trang này diễn ra quá đúng thời điểm, khiến phần lớn mọi người tin chắc đó là một chiến dịch truyền thông bài bản do stylist dàn dựng. Từng rộ lên tin đồn stylist đình đám Karla Welch, người từng định hình phong cách cho Tracee Ellis Ross và Sarah Paulson, đứng sau vụ này. Nhưng tin đồn đó hoàn toàn sai sự thật, dù Welch thỉnh thoảng có làm việc cùng Chan. Zuckerberg khẳng định phần lớn đồ mặc là do anh tự phối. Chiếc quần shorts họa tiết bắt mắt của Loewe mà anh diện ở hội nghị Sun Valley? Hoàn toàn là ý tưởng tự phát của chính anh.
Xét về khía cạnh thời trang, dường như anh đang trải qua một giai đoạn "dậy thì muộn". "Đây là mấy trò chúng tôi hay nghịch hồi học đại học hoặc cấp ba," nhà thiết kế Mike Amiri, người từng giúp Zuckerberg tự tay thiết kế chiếc áo phông thời trang cao cấp đầu tiên vào năm 2024 với dòng chữ Latin thêu nổi "Aut Zuck Aut Nihil" (nghĩa là: Hoặc là Zuck nắm trùm, hoặc chẳng là gì cả), nhận xét.
"Bạn đang tự mày mò tìm kiếm: 'Liệu mình có hợp phong cách đồ thụng không? Mình có phải tuýp mê đồ vintage không? Rốt cuộc mình là ai?'" Amiri nói. Có điều, Zuckerberg lại đang làm chuyện đó ở tuổi tứ tuần, với khối tài sản tiêu bao nhiêu đời không hết.
Mua sắm như phân tích dữ liệu
Dù Zuckerberg thừa nhận dạo này anh có suy nghĩ nhiều hơn về "những tín hiệu hình ảnh mà mình phát đi cho các cộng sự", đôi khi anh lại ngây ngô đến giật mình về cách nhìn nhận của người ngoài.
Zuckerberg chốt đơn phần lớn quần áo ngay trên Instagram, thi thoảng vừa nằm lướt đồ trước khi ngủ vì thấy việc này giúp xả stress. ("Tôi đồ rằng anh ấy chưa bao giờ bước chân vào một cửa hàng quần áo ngoài đời," Chan đùa). Hồi mới bắt đầu mua sắm trên ứng dụng, anh vô tư dùng thẳng email cá nhân, thẻ tín dụng cá nhân và địa chỉ nhà riêng để đặt hàng.
Anh chẳng hề mảy may nghĩ rằng một cửa hàng online nhỏ xíu sẽ thấy hoang mang tột độ thế nào khi người giàu thứ tư thế giới lại tự đi đặt mua quần áo trên mạng. Chủ shop nghi bị lừa đảo nên đã thẳng tay hủy đơn.
"Họ kiểu: 'Có đứa nào mạo danh Mark Zuckerberg đang tính vét sạch từng món trong cái kho bé tí của mình kìa'," Chan kể lại.
Dạo gần đây, Zuckerberg bắt đầu chuộng áo polo và áo có cổ như một sự dung hòa giữa tinh thần bài xích veston của giới công nghệ và thực tế công việc phải gặp gỡ các nguyên thủ quốc gia. Kế hoạch của anh là "tìm ra 20 chiếc áo polo có cổ mà mình ưng ý nhất".
"Đó là một việc khá thú vị để làm mà, đúng không? Mỗi thứ như thế này đều mang lại những cuộc khám phá rất vui." Nhất là vì, anh giải thích tiếp: "Bạn bắt đầu mua vài cái áo, xong rồi bạn sẽ thấy hàng loạt quảng cáo về áo hiện lên bảng tin, và rồi bạn lại kiểu: 'À, mấy cái này tính ra còn xịn hơn đống mình vừa mua hôm qua'."
Trải nghiệm mua sắm theo thuật toán dẫn dắt mà anh kể chính là thứ thường xuyên bị chỉ trích vì khiến người dùng nghiện mua sắm không lối thoát. Thế nhưng khi được hỏi liệu việc trải nghiệm mua sắm thực tế trên chính ứng dụng của mình có khiến anh thay đổi góc nhìn về nó không, anh ngập ngừng: "Tôi cũng không chắc lắm," rồi nhìn bâng quơ vào khoảng không. Và sau đó chốt gọn: "Không."
Chan nói đùa rằng cơn sốt shopping của Zuckerberg cuồng nhiệt đến mức cô chẳng buồn nhìn đống kiện hàng gửi tới cửa. Anh mua nhiều đồ Loro Piana, thương hiệu xa xỉ của Ý nức tiếng với những chiếc áo len cashmere giá 1.900 USD, đến mức được tặng loại bánh xốp chocolate đặc biệt chỉ dành riêng cho khách VIP đỉnh nhất.
"Anh ấy có rất nhiều món đồ chỉ khác nhau đúng một tí ti, nhưng anh ấy nhìn vào là thấy chúng khác nhau một trời một vực," Chan chia sẻ. "Còn tôi nhìn vào thì chỉ thấy: 'Trong tủ của anh có tới 10 cái y xì đúc như thế rồi đấy'."
Trước khi chi tiền cho đồ hiệu, Mark Zuckerberg từng tìm cách tự thiết kế quần áo
Ngay cả trước khi chuộng đồ của các nhà mốt danh tiếng, Zuckerberg đã rất mê mẩn việc thiết kế. Anh gọi những dự án này là các "nhiệm vụ phụ" (side quests).
Ngay cạnh văn phòng ở Palo Alto, anh dành riêng một căn phòng chứa đầy máy móc chế tạo, trong đó có cả máy in 3D, chiếc máy anh từng cùng một trong ba cô con gái nhỏ (10, 9 và 3 tuổi) tự tay làm ra một chiếc váy bằng giáp xích màu xanh nõn chuối. Trước đó, anh từng hợp tác cùng thương hiệu đồ trượt tuyết Strafe để thiết kế bộ đồ trượt tuyết liền thân đồng điệu cho cả gia đình, hay đồ mặc phục hồi sau khi lướt sóng cùng hãng Outerknown. Anh đặc biệt thích cả nhà phải mặc đồ ton-sur-ton cùng nhau.
Anh ước tính mình đã tham gia thiết kế khoảng 20 món trang sức tặng Chan kể từ khi kết hôn vào năm 2012, bao gồm một chiếc nhẫn cưới được gọt giũa từ một viên kim cương nguyên khối duy nhất. Đó là một chiếc nhẫn mài vát đơn giản nhìn tựa như đá thạch anh, nhưng lại đặt ra một bài toán kỹ thuật cực kỳ hóc búa: nhẫn cưới phải tháo ra được trong trường hợp khẩn cấp. Lưỡi cưa kim cương có thể cưa đứt nhẫn vàng, nhưng không thể cắt nổi kim cương, vì vậy Zuckerberg đã thiết kế sẵn một điểm gãy chịu lực.
Ý tưởng này làm anh vô cùng phấn khích, nhưng điều duy nhất tôi có thể nghĩ lúc đó là: Anh phải mua một viên kim cương thô to cỡ nào để có thể khoét rỗng ra một chiếc vòng tròn khép kín như thế? Và phần đá thừa bị đục bỏ đi đâu rồi? (Hóa ra anh đã tận dụng phần đá thừa đó để làm cho Chan một chiếc dây chuyền đính những giọt kim cương thô nhìn như những viên sỏi nhỏ, "để cô ấy đeo mỗi khi đi đón con tan học," anh kể).
Zuckerberg thường xuyên bắt tay với nhiều nhà thiết kế khác nhau để học hỏi kỹ năng chuyên môn từ họ. Gần đây, anh cộng tác cùng nhà kim hoàn Ana Khouri để làm một chiếc vòng cổ cho Chan lấy cảm hứng từ những rặng cây trong trang trại ở Hawaii của họ, sử dụng chất liệu vàng nâu độc quyền do chính Khouri sáng chế.
Khouri, người từng làm việc với Zuckerberg trước đây, cho biết cô hiểu rõ việc bắt tay với anh có thể mang lại những rắc rối. Khi thông tin lọt ra ngoài, hòm thư của cô ngập tràn tin nhắn mắng mỏ, khen ngợi và thậm chí là xin tiền. Khouri biết rõ có không ít người ghét cay ghét đắng Zuckerberg. Thế nhưng, cô chia sẻ: "Anh ấy hỏi những câu rất thông minh. Phần lớn khách hàng không làm được điều đó."
Amiri cũng kể lại trải nghiệm tương tự:
"Tôi bảo: 'Tôi không thể in đè lên đường may được đâu'. Anh ấy liền hỏi: 'Tại sao?'. À, bởi vì chỗ đường may đó có phần vải dư gập lại khiến nó cộm lên dày hơn, và nếu in đè qua vai thì hình sẽ bị nhăn gợn sóng. 'Tại sao?'. Vì bên tôi dùng mực gốc nước. 'Tại sao?'."
Khouri kể đôi khi mọi người hay cảnh báo cô: "Ana à, hắn ta đang cố bòn rút hết kiến thức của cô đấy, rồi hắn sẽ dùng nó để làm trò gì đó cho mà xem."
Từ sở thích cá nhân đến sản phẩm thương mại
Hồi tháng 6, Zuckerberg có mặt tại New York để chủ trì một sự kiện quy tụ dàn người có sức ảnh hưởng nhằm quảng bá cho dòng kính thông minh, bao gồm việc ra mắt bộ sưu tập kính Meta kết hợp với Kylie Jenner, dự án từng vấp phải làn sóng chỉ trích gay gắt. (Dân tình bức xúc cáo buộc cô nàng đang tiếp tay biến công nghệ giám sát thành một món phụ kiện thời trang).
Sau đó, tại buổi tiệc cocktail do chính Jenner đồng tổ chức, các tổng biên tập và nhà báo thời trang như Chloe Malle của Vogue lần lượt được dẫn tới gặp Zuckerberg, cảnh tượng nhìn chẳng khác nào các sứ thần diện kiến nguyên thủ. Nam diễn viên Timothée Chalamet cũng có mặt gần đó. Zuckerberg diện một chiếc áo polo đen cùng quần âu của The Row, một trong những thương hiệu anh ưng bụng nhất. Khi "kiến trúc sư hình ảnh" đình đám Law Roach tiến lại chào hỏi, Zuckerberg vui vẻ khoe ngay là mình rất thích tự đi shopping chọn đồ. "Ồooo," Roach thốt lên ngạc nhiên.
Bất chấp bão dư luận nhắm vào chiếc kính ở một số diễn đàn, tập đoàn EssilorLuxottica đã bán được hơn 7 triệu chiếc Ray-Ban Meta và Oakley Meta trong năm ngoái. Vào quý 2 năm 2026, Luxottica công bố doanh thu từ dòng kính thông minh này đã tăng gấp đôi.
Từng rộ lên tin đồn Prada có thể là cái tên tiếp theo bắt tay với Meta sau khi vợ chồng Zuckerberg đến xem show hồi tháng 2 trong trang phục của hãng. Tuy nhiên, người đại diện của Prada cho biết chưa có gì được chốt: "Chúng tôi có góc nhìn riêng về mối giao thoa giữa thời trang và công nghệ, nhưng nó nghiêng về các dự án như cú bắt tay giữa Prada và Axiom Space hơn là những thứ liên quan đến Meta."
Luca Solca, chuyên gia phân tích hàng xa xỉ hàng đầu tại công ty nghiên cứu Bernstein, nhận định rằng những ồn ào xoay quanh chiếc kính sẽ khiến các ông lớn thời trang phải chùn bước, nhất là khi họ vốn dĩ đang phải chịu sự săm soi khắt khe vì các vi phạm trong chuỗi cung ứng.
Zuckerberg chia sẻ với tôi rằng anh nghĩ làn sóng phản đối xảy ra chỉ là do trục trặc trong khâu truyền thông. Instagram đã cam kết xóa sổ tài khoản của bất kỳ ai đăng tải video quay lén phụ nữ khi chưa được đồng ý. Meta cũng cho hay hãng đã cài sẵn cơ chế khiến camera của kính tự động hỏng nếu đèn tín hiệu (đèn phát sáng để báo hiệu đang quay chụp) bị can thiệp nhằm mục đích quay lén. (Dù có nhiều lời đồn thổi, hiện tại kính chưa hề có tính năng nhận diện khuôn mặt, và Meta khẳng định lúc này họ cũng chưa có kế hoạch bổ sung). Một mẫu kính mới chỉ dùng để nghe âm thanh cũng vừa được trình làng.
Bên cạnh Ray-Ban và Oakley, Meta cũng sở hữu dòng sản phẩm mang thương hiệu riêng, đồng thời bổ sung thêm các mẫu mã mới cho bộ sưu tập hợp tác cùng Kylie. Cùng với dự án hợp tác cùng Lisa và loạt thiết kế mới vừa được Meta hé lộ trong tuần này (bao gồm cả các mẫu Ray-Ban mới), tổng số lượng gọng kính tung ra thị trường sẽ đạt khoảng 100 mẫu vào cuối năm nay.
Một trong những kết quả bất ngờ từ các cuộc thử nghiệm váy áo của Zuckerberg chính là việc anh muộn màng nhận ra sức mạnh của gu thẩm mỹ cá nhân trong việc khơi dậy ham muốn sở hữu, một khái niệm mà trước đây anh chưa từng nghĩ ngợi nhiều.
"Tôi vốn quen với việc tạo ra những thứ mà hàng tỷ người dùng," anh bộc bạch. Nhưng trong trường hợp này, "bạn không nhất thiết phải cố làm cho mọi thứ trở nên phổ cập và đại trà nhất có thể. Bạn hoàn toàn có thể liên tục tạo ra thật nhiều món đồ khác nhau, và việc đó cũng thú vị không kém."
"Đó chắc chỉ là một nguyên lý làm thương hiệu căn bản thôi," anh thừa nhận. "Nhưng dưới góc nhìn của tôi thì nó quả thực là một lối tư duy khá mới mẻ về mọi thứ."
