Là loài cây dại có sức sống mãnh liệt, thường bị xem là cỏ gây hại cho sản xuất nông nghiệp, cỏ tranh lại có phần rễ được sử dụng trong y học cổ truyền với nhiều công dụng như thanh nhiệt, lợi tiểu và hỗ trợ cầm máu.
Trong tự nhiên, cỏ tranh (tên khoa học Imperata cylindrica) mọc phổ biến ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam. Loài cây này có bộ rễ phát triển sâu, lan rộng, rất khó loại bỏ nên thường khiến người nông dân mất nhiều công sức xử lý.
Tuy nhiên, ít người biết rằng phần rễ của cỏ tranh lại là một dược liệu quen thuộc trong Đông y, có tên gọi là mao căn. Từ lâu, rễ cây được thu hái, làm sạch, phơi hoặc sấy khô để sử dụng trong các bài thuốc y học cổ truyền.
Rễ cỏ tranh là bộ phận được sử dụng làm thuốc của cây cỏ tranh, một loài cỏ sống lâu năm, mọc hoang phổ biến ở khắp các vùng miền trên cả nước. Cây có lá mọc thẳng đứng, phiến lá màu xanh; cụm hoa hình chùy, gồm nhiều bông nhỏ phủ lớp lông mềm, dài màu trắng. Quả thuộc dạng quả thóc, nằm trong các mày giống vỏ trấu.
Thân rễ cỏ tranh có màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, bề mặt xuất hiện nhiều nếp nhăn dọc và các đốt mang lá vảy, rễ con. Để làm dược liệu, người ta đào lấy thân rễ, cắt bỏ phần cổ rễ, rửa sạch đất cát, loại bỏ bẹ, lá và rễ con, sau đó thái thành từng đoạn nhỏ để sử dụng hoặc chế biến.
Công dụng bất ngờ đối với sức khỏe của rễ cỏ tranh ít người biết. Ảnh: Từ Ân/Báo Lao Động.
Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược cổ truyền Việt Nam chia sẻ với Vietnamnet rễ cỏ tranh được ghi chép trong nhiều tài liệu y học cổ truyền. Dược liệu này có các công năng lương huyết, chỉ huyết, thanh nhiệt và lợi niệu.
Theo quan niệm Đông y, mao căn có vị ngọt, tính hàn, thường được sử dụng trong các bài thuốc nhằm thanh nhiệt, sinh tân, làm dịu cơn khát và hỗ trợ tiểu tiện.
Tại Việt Nam, rễ cỏ tranh cũng xuất hiện trong nhiều bài thuốc cổ truyền. Dược liệu này được sử dụng với mục đích thanh nhiệt, sinh tân chỉ khát, hỗ trợ cải thiện tình trạng khát nước trong một số trường hợp cơ thể bị nhiệt.
Ngoài ra, mao căn còn được Đông y sử dụng với công năng lương huyết, chỉ huyết, thường có mặt trong các bài thuốc hỗ trợ xử lý một số tình trạng chảy máu như chảy máu cam, ho ra máu hoặc tiểu ra máu.
Mặc dù rễ cỏ tranh lành tính nhưng Tiến sĩ Giang nhấn mạnh "thuốc nào cũng có hai mặt", vì thế người tỳ vị hư hàn, dễ lạnh bụng, tiêu chảy thì không nên dùng nhiều, phụ nữ có thai cần thận trọng.
Bài thuốc chữa bệnh có sử dụng mao căn
Lợi tiểu
- Cách 1: Bạch mao căn 30g, râu ngô 40g, xa tiền tử 25g, hoa cúc 5g, tất cả trộn đều, mỗi lần lấy 50g hãm với 0,75ml nước sôi và uống trong ngày. Dùng trong 10 ngày.
- Cách 2: Sinh mao căn 50g, lá sen cạn 15g, râu ngô 10g, rau má 10g, rau diếp cá 8g. Sắc uống ngày 1 thang, chia làm 3 lần trong ngày. Dùng trong 3-5 ngày.
Không cần ăn cá hồi đắt tiền, 2 loại cá bình dân này cũng giàu omega-3, chợ Việt bán đầyĐỌC NGAYHỗ trợ điều trị viêm thận cấp
- Cách 1: Bạch mao căn 200g, nước 500ml, sắc nhỏ lửa còn lại 100 - 150ml, chia 2 - 3 lần uống, ngày 1 thang. Dùng liên tục trong 1 tháng.
- Cách 2: Sinh mao căn, mã đề, kim ngân hoa, cam thảo nam, kim anh tử, đậu đen, hoàng đằng, kinh giới, cỏ mần trầu, mỗi vị 10g. Đổ 3 bát nước, sắc còn 1 bát, uống trong ngày sau bữa ăn. Dùng trong 15 ngày.
Hỗ trợ điều trị tiểu ra máu do nhiễm trùng đường tiết niệu
TS. Nguyễn Đức Quang chia sẻ với Sức khỏe & Đời sống Mao căn thán, gừng (đã sao cháy). Sắc với 400ml nước còn 100ml, uống trong ngày và khi thuốc còn ấm, nên uống trước bữa ăn tối. Dùng trong 7-10 ngày.
Trúc Chi (t/h)
