Mới đây, vào lúc 23h, Khoa Nội soi – Bệnh viện Nhân dân 115 (Tp.HCM) tiếp nhận một cụ ông 95 tuổi (ngụ tại tỉnh Đồng Tháp) được gia đình chuyển đến trong tình trạng đột ngột nuốt vướng, không thể ăn uống hơn một ngày.
Theo lời người nhà, những ngày trước đó cụ vẫn sinh hoạt và ăn uống bình thường, nhưng đột nhiên xuất hiện triệu chứng nôn trớ ngay sau khi nuốt bất kỳ loại thức ăn hay nước uống nào.
Thời điểm nhập viện, tổng trạng của cụ ông ổn định, tỉnh táo, không đau ngực và không khó thở (do dị vật nằm ở đường ăn chứ không rơi vào đường thở). Tuy nhiên, người bệnh hoàn toàn không thể đưa nước hay thức ăn xuống dạ dày.
Bác sĩ Huỳnh Phạm Thanh Trúc - Khoa Nội soi - Bệnh viện Nhân dân 115 cho biết, khi tiếp nhận, ê-kíp trực Khoa Nội soi nhanh chóng tiến hành nội soi thực quản - dạ dày - tá tràng, phát hiện một khối thức ăn lớn bít hoàn toàn lòng thực quản. Các bác sĩ sử dụng dụng cụ nội soi chuyên dụng để gắp dị vật ra ngoài an toàn.
Khối thức ăn bị tắc ở thực quản. Ảnh: Bệnh viện Nhân dân 115
Khối thức ăn được lấy ra là một miếng thịt gà có kích thước khá lớn, còn nguyên vẹn do chưa được nhai kỹ (may mắn không lẫn xương).
Sau khi giải phóng lòng thực quản, các bác sĩ tiếp tục đưa ống soi kiểm tra lại toàn bộ niêm mạc thực quản – dạ dày và ghi nhận cụ ông có tình trạng co thắt nhẹ ở vùng tâm vị (nơi tiếp giáp giữa thực quản và dạ dày). Đây chính là yếu tố thuận lợi khiến miếng thức ăn lớn bị mắc kẹt.
Bác sĩ Trúc cho biết, nuốt thức ăn là một quá trình sinh lý phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều nhóm cơ và dây thần kinh. Quá trình này bắt đầu từ khoang miệng: thức ăn cứng được răng nghiền nhỏ, nhào trộn đều với nước bọt để tạo thành khối thức ăn mềm, trơn láng trước khi đẩy xuống họng. Sau đó, các sóng nhu động của thực quản cùng sự giãn nở đúng lúc của cơ vòng tâm vị sẽ đưa thức ăn vào dạ dày. Sự bất thường ở bất kỳ giai đoạn nào cũng có thể khiến thức ăn bị mắc kẹt lại.
Ở người cao tuổi, nguy cơ tắc nghẽn thức ăn trong thực quản gia tăng đáng kể do quá trình lão hóa tự nhiên và các bệnh lý đi kèm:
-Suy giảm chức năng nhai: Tình trạng rụng răng, răng yếu hoặc răng giả không khít làm giảm khả năng cắt và nghiền nhỏ thức ăn.
-Khô miệng: Tuyến nước bọt giảm bài tiết khiến khối thức ăn khô, cứng và khó trượt qua lòng thực quản.
-Rối loạn vận động thực quản: Nhu động thực quản yếu dần, kết hợp với tình trạng co thắt tâm vị hoặc hẹp thực quản làm thức ăn dễ bị ứ đọng.
Nếu không được xử trí kịp thời, khối thức ăn kẹt lâu ngày trong lòng thực quản có thể gây loét, hoại tử, thậm chí thủng thực quản hoặc trào ngược dịch tiết vào đường thở gây viêm phổi hít rất nguy hiểm.
Để phòng tránh nguy cơ mắc nghẹn, tắc thực quản và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi, bản thân người lớn tuổi và người chăm sóc cần lưu ý 5 nguyên tắc sau trong bữa ăn hằng ngày:
1. Ăn chậm, nhai kỹ: Tập trung khi ăn, tuyệt đối tránh vừa ăn vừa trò chuyện, cười đùa hoặc xem tivi để hạn chế nguy cơ nuốt vội hay sặc thức ăn.
2. Cắt nhỏ thức ăn trước khi chế biến hoặc dọn ăn: Kích thước mỗi miếng thức ăn không nên lớn hơn 1,5 cm x 1,5 cm (vừa một miếng cắn nhỏ).
3. Ưu tiên thực phẩm mềm, dễ nuốt: Nên chế biến thức ăn đạt độ mềm sao cho có thể dùng nĩa ấn bẹp dễ dàng mà không cần dùng đến dao.
4. Hạn chế nhóm thực phẩm nguy cơ cao: Tránh các món ăn cứng, dai, khô, khó nhai hoặc có kết cấu dạng sợi dài, nhiều xơ (như thịt gà dai, thịt bò miếng lớn, gân, sụn, măng khô, trái cây có múi dai...).
5. Chế độ ăn đặc biệt cho người mất răng: Đối với cụ ông, cụ bà đã mất răng hoặc nhai rất yếu, gia đình nên chuẩn bị thức ăn nghiền nhuyễn hoặc băm nhỏ có độ ẩm cao (có nước xốt, canh, súp) với kích thước hạt thức ăn dưới 4 mm.
Khi người cao tuổi có biểu hiện nuốt vướng đột ngột, tức nghẹn sau xương ức, nôn trớ ngay sau ăn hoặc không nuốt được cả nước bọt, gia đình cần cho người bệnh ngưng ăn uống ngay lập tức. Tuyệt đối không cố nuốt thêm cơm, không uống nhiều nước để đẩy thức ăn xuống và không tự dùng tay móc họng, mà cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa Nội soi để được can thiệp an toàn.
Minh Hoa (t/h)
