Lúc 6 giờ chiều 30/10 (giờ Hàn Quốc), theo tờ Sidae, có 5.119 người cùng lúc ngồi trong các gian chính điện của Sansa, ngôi chùa online mà một cử nhân 26 tuổi dựng bằng AI. Một ngày trước đó, server của chùa đã tê liệt vì người truy cập dồn về cùng lúc, và nhà phát triển phải đăng bài xin lỗi.
Miếu Ma Tổ online (ảnh chụp màn hình)
Nhưng câu chuyện đáng chú ý hơn lại nằm bên ngoài Sansa. Chưa đầy một tuần, mô hình này đã được nhân bản thành nhà thờ ảo ở Hàn Quốc, miếu Ma Tổ ảo ở Đài Loan và hàng loạt không gian tương tự. Điểm chung của chúng không phải tôn giáo, mà là một lời hứa nghe rất ngược đời trong thời đại ứng dụng: vào đây, bạn không phải làm gì cả.
Server sập vì quá nhiều người muốn ngồi yên
Theo Hankyung, ngay trong ngày ra mắt 29/10, Sansa đón khoảng 100.000 người. Nhà phát triển, người ký tên "Metamong" trên Instagram, cho biết lượng khách mỗi ngày tăng từ hơn 12.000 lên 100.000 chỉ trong hai ngày. Theo Sidae, sau sự cố tê liệt, anh phải khôi phục hệ thống, đăng lời xin lỗi và hứa sẽ tiếp tục tối ưu server.
Giờ cao điểm của Sansa cũng nói lên nhiều điều. Theo Sidae, chùa đông nhất vào cuối chiều và giờ đi làm, đúng những lúc người ta mệt nhất trong ngày. Tờ Nongmin của Hàn Quốc còn đặt tít bài về Sansa bằng câu "Em lén trưởng phòng ghé một lát nhé".
Người dùng điều khiển chú tiểu đi từ sân vào chính điện Sansa. Ảnh chụp màn hình Sansa
Theo Hankyung, việc không có ô chat là chủ ý để giữ không khí tĩnh lặng. "Ngồi chung được, nhưng không bắt chuyện được", nhà phát triển mô tả, theo Money Today. Nói cách khác, thứ làm server quá tải không phải một trò chơi hấp dẫn, mà là nhu cầu được ở cạnh người khác mà không phải tương tác với ai.
Từ nhà thờ ảo đến miếu Ma Tổ cho gieo quẻ
Sansa vừa nổi, các phiên bản tương tự đã xuất hiện. Theo ZDNet Korea, Hàn Quốc giờ có thêm nhà thờ online InPeace, nơi người dùng thắp nến, lần chuỗi Mân Côi, nghe thánh ca, và có cả một "phòng xưng tội" biến những dòng chữ người dùng gõ thành ánh sáng và hình chim bồ câu.
Theo trang Jiuzyoung, InPeace cho biết nội dung xưng tội chỉ hiện trên máy người dùng, không được gửi đi hay lưu lại. Theo Sidae, danh sách bản sao còn có cả khu cắm trại và một không gian ngoài vũ trụ.
Nhà thờ online InPeace, nơi người dùng thắp nến, cầu nguyện và nghe thánh ca. Con số 104 ở giữa màn hình là số người đang có mặt. Ảnh chụp màn hình InPeace
Ở Đài Loan (Trung Quốc), nơi Sansa từng đón 50.000 người trong một đêm, câu chuyện rẽ sang một hướng thú vị hơn: bản địa hóa. Theo Marie Claire Đài Loan, các bài thảo luận về Sansa trên Threads đạt hàng trăm nghìn lượt xem, trong đó có bình luận "Giá mà gieo được quẻ âm dương". Gieo quẻ âm dương, tức thả hai miếng gỗ hình trăng khuyết xuống đất để hỏi thần đồng ý hay không, là nghi thức quen thuộc ở các miếu Đài Loan. Theo TVBS, người dùng còn đòi phiên bản online của miếu Thành Hoàng, Hành Thiên Cung hay Phụng Thiên Cung. Không lâu sau, một cư dân mạng đã dựng mazu-temple, miếu Ma Tổ online cho phép tạo nhân vật, dâng hương, sửa lễ, gieo quẻ và xin xăm. Người làm còn đùa rằng khách nên "ghé quầy dịch vụ mua hương và lễ vật trước".
Trước khi vào điện ở miếu Ma Tổ online, người dùng được chọn màu da, kiểu mắt, kiểu tóc, trang phục cho nhân vật của mình. Ảnh chụp màn hình mazu-temple
Khi phóng viên vào thử đêm 1/11, chính điện Thiên Hậu Cung của miếu Ma Tổ online có hơn 80 người cùng có mặt. So với Sansa, nơi này giống một bản nâng cấp. Người chơi được trang điểm cho nhân vật trước khi vào điện, có sân miếu với lư hương lớn, đèn lồng và đèn trời, có tường đèn Quang Minh, và có cả một bảng hướng dẫn đi lễ gồm 11 bước.
Thứ tự lễ được ghi rõ: thắp hương ở lư Thiên Công ngoài sân, lạy Ma Tổ, lạy Thần Tài và Nguyệt Lão hai bên, lạy Hổ gia dưới gầm bàn thờ, cắm hương đủ 5 lư rồi mới ra lò đốt vàng mã.
Sân miếu Ma Tổ online lúc hoàng hôn, với lư hương lớn, đèn lồng, đèn trời và người chơi đi lại. Ảnh chụp màn hình mazu-temple
Bốn nút bấm cơ bản trong miếu: lạy, gieo quẻ, xin xăm và cầm hương. Kết quả gieo quẻ của người chơi hiện ngay trên đầu nhân vật. Ảnh chụp màn hình mazu-temple
Khác biệt lớn nhất nằm ở quầy dịch vụ. Hương, hoa, quả, bánh, vàng mã và bùa bình an đều có giá, tính bằng một loại tiền ảo gọi là "đồng Bình An". Một phần hương 7 nén giá 10 đồng, mâm quả 40 đồng, còn bùa bình an giá 60 đồng, loại bùa mà trang ghi là "đeo trước ngực, ai cũng nhìn thấy". Tài khoản mới của phóng viên được phát sẵn 300 đồng. Ngay dưới bảng giá là lời mời người dùng "mua cho tôi ly cà phê, tài trợ server" qua ví điện tử JKOPay của Đài Loan.
Quầy dịch vụ bán hương, hoa, quả, bánh, vàng mã và bùa bình an bằng tiền ảo, kèm lời mời tài trợ server qua ví điện tử. Ảnh chụp màn hình mazu-temple
Thứ được sao chép ở đây không phải công nghệ mà là một khuôn mẫu: lấy một nghi thức quen thuộc của địa phương, bỏ hết mọi yêu cầu và mở cửa miễn phí. Ở Hàn Quốc đó là lạy Phật, ở Đài Loan là gieo quẻ, với người Công giáo là thắp nến. Ở Việt Nam, trò chơi "Đi chùa Online" lấy cảm hứng từ chùa Việt cũng đã có mặt trên itch.io.
Tường đèn Quang Minh trong miếu Ma Tổ online. Phía trước, một người chơi đang phủ phục lạy. Ảnh chụp màn hình mazu-temple
Nhu cầu "không làm gì" có thật, và đã lớn lên từ trước
Nếu chỉ nhìn Sansa, dễ nghĩ đây là cơn sốt nhất thời. Nhưng số liệu ngoài đời thực ở Hàn Quốc cho thấy nhu cầu này đã hình thành từ trước khi có chùa ảo. Theo Văn phòng Văn hóa Phật giáo Hàn Quốc thuộc Tông phái Tào Khê, năm 2025 có 349.219 người tham gia chương trình nghỉ lại chùa (temple stay), mức cao nhất từ trước tới nay, tăng 5,1% so với năm trước. Trong đó có 55.515 khách nước ngoài, phá kỷ lục năm 2018. Một khảo sát với 27.563 người tham gia cho thấy chỉ 33,7% là Phật tử, còn 52,5% không theo tôn giáo nào, theo YTN.
Chùa Beopjusa, một trong những ngôi chùa tổ chức chương trình temple stay ở Hàn Quốc. Ảnh: MeganYoungmee / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
Cũng theo Hankyung, Hội chợ Phật giáo quốc tế Seoul tháng 4/2026 đón khoảng 250.000 khách, 73% ở độ tuổi 20-30 và 48% không có tôn giáo. Móc khóa hình mõ "công đức" ở chùa Bongeunsa (Seoul) liên tục cháy hàng: khoảng 6.000 chiếc về lại hồi tháng 9 bán hết trong một ngày. Người Hàn gọi trào lưu này là "Phật giáo sành điệu".
Ngay cả việc ngồi không theo đúng nghĩa đen cũng đã thành sự kiện. Cuộc thi "ngồi thẫn thờ" bên sông Hàn do chính quyền Seoul tổ chức năm 2025 nhận 4.547 đội đăng ký cho 80 suất, tỉ lệ chọi 57/1, theo Seoul Shinmun. Thí sinh ngồi yên 90 phút và được chấm điểm kỹ thuật bằng biểu đồ nhịp tim.
Thí sinh tại cuộc thi ngồi thẫn thờ ở quảng trường Gwanghwamun, Seoul ngày 14/4/2026. Ảnh: Lee Jeong Woo / Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc qua Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Theo Medical Today, GS Seong Hae-young, khoa Tôn giáo học Đại học Quốc gia Seoul, cho rằng Phật giáo thừa nhận đời là khổ và để mỗi người tự tìm câu trả lời, nên dễ chạm tới những người trẻ đang mệt mỏi vì bất định. Không gian online ẩn danh còn cho họ cảm nhận sự bình yên ấy mà không cần đến chùa.
Bán sự yên lặng thì thu tiền bằng cách nào?
Nhìn từ góc kinh doanh, đây là một thị trường kỳ lạ. Phần lớn sản phẩm số hiện nay sống nhờ sự chú ý: giữ người dùng càng lâu, tương tác càng nhiều thì càng bán được quảng cáo. Các không gian kiểu Sansa đi ngược hẳn lại, giá trị của chúng nằm ở chỗ không giành giật sự chú ý của ai.
Ngoài đời thực, nhu cầu ấy đã nuôi được cả một hệ sinh thái, từ chương trình temple stay đến những chiếc móc khóa công đức bán hết trong một ngày. Trên mạng, cách thu tiền vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng miếu Ma Tổ online đã đi trước một bước. Quầy dịch vụ của miếu bán hương và lễ vật bằng tiền ảo, có cả bùa bình an đeo lên người cho ai cũng thấy, giống hệt cách các trò chơi bán trang phục cho nhân vật. Hiện tiền ảo được phát sẵn cho người mới, còn tiền thật chỉ đến qua lời mời tài trợ server. Nhưng bộ khung của một mô hình kinh doanh đã nằm sẵn ở đó, và nó được dựng trên một hành vi chi tiền vốn có trong chính nghi lễ: đi lễ thì phải sắm hương, sắm lễ.
Cơn sốt chùa ảo rồi có thể qua đi như bao trào lưu khác. Nhưng cuộc đua nhân bản từ Hàn Quốc sang Đài Loan rồi tới Việt Nam cho thấy một nhu cầu đã được kiểm chứng: người trẻ châu Á sẵn sàng xếp hàng, kể cả xếp hàng ảo, để được ngồi yên vài phút mà không ai bắt phải nói, phải bấm hay phải trả tiền. Ai tìm ra cách thu tiền mà không phá vỡ sự yên lặng ấy mới thật sự biến nó thành một mô hình kinh doanh.
